Trong suốt 60 năm phát triển, công tác dân số tại thành phố Hải Phòng không chỉ là một nhiệm vụ chính trị – xã hội quan trọng, mà còn là trụ cột chiến lược trong định hướng phát triển bền vững của thành phố. Từ một đô thị biển với nhiều khó khăn trong quản lý dân cư, Hải Phòng đã vươn lên mạnh mẽ, khẳng định vai trò đi đầu trong việc triển khai các chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình.
Những Giai Đoạn Phát Triển Đáng Nhớ
1. Giai Đoạn 1960–1975: Những Bước Đi Đầu Tiên
Trong giai đoạn này, công tác dân số chủ yếu dựa vào các hình thức tuyên truyền miệng, phát tờ rơi và vận động từ cán bộ y tế địa phương. Mục tiêu ban đầu là hạn chế sinh nhiều con, giảm gánh nặng xã hội. Tuy còn nhiều khó khăn về nguồn lực, nhưng Hải Phòng đã sớm xác định được tầm quan trọng của dân số trong chiến lược phát triển quốc gia.
2. Giai Đoạn 1976–1990: Ổn Định Và Mở Rộng
Thời kỳ này chứng kiến sự mở rộng quy mô của các chương trình dân số. Thành phố đã triển khai hàng loạt các chiến dịch truyền thông quy mô lớn, kết hợp cùng với mạng lưới trạm y tế phường, xã ngày càng được củng cố. Mô hình “gia đình ít con, khỏe mạnh, hạnh phúc” trở thành khẩu hiệu phổ biến và lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng.
3. Giai Đoạn 1991–2010: Chuyển Hướng Sang Chất Lượng Dân Số
Đây là thời điểm đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của chính sách dân số từ việc chỉ tập trung vào số lượng sang nâng cao chất lượng. Thành phố tập trung vào các chương trình:
- Tầm soát trước sinh và sơ sinh
- Chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên
- Nâng cao trình độ dân trí và đời sống gia đình
Việc đầu tư vào nguồn nhân lực dân số chất lượng cao được xác định là ưu tiên hàng đầu, đặc biệt trong bối cảnh Hải Phòng đang hội nhập mạnh mẽ vào nền kinh tế quốc tế.
4. Giai Đoạn 2011–2025: Dân Số Và Phát Triển Bền Vững
Trong những năm gần đây, công tác dân số được định hướng theo tinh thần của Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới. Hải Phòng chú trọng:
- Chuyển đổi mô hình tăng trưởng dân số
- Phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi
- Ứng dụng công nghệ số trong quản lý dân cư
Đặc biệt, thành phố đang hướng tới xây dựng Hải Phòng trở thành đô thị thông minh, trong đó việc số hóa dữ liệu dân số được xem là nền tảng không thể thiếu.
Những Thành Tựu Đáng Ghi Nhận Sau 60 Năm
Tỷ Lệ Sinh Giảm Ổn Định
Từ mức tổng tỷ suất sinh trên 3 con/phụ nữ vào những năm 1960, đến nay con số này đã giảm xuống còn dưới 2,1, đạt mức sinh thay thế, phù hợp với khuyến nghị của WHO.
Mạng Lưới Dân Số – KHHGĐ Phủ Khắp Địa Phương
Toàn thành phố hiện có trên 500 cán bộ chuyên trách dân số, hàng ngàn cộng tác viên nhiệt tình, hoạt động hiệu quả tại các tổ dân phố và thôn bản. Hệ thống trạm y tế xã/phường được trang bị hiện đại, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe sinh sản cho người dân.
Tăng Cường Truyền Thông Và Giáo Dục Giới Tính
Hàng loạt chương trình truyền hình, tọa đàm, hội thảo và chiến dịch truyền thông trực tuyến được tổ chức thường xuyên, giúp nâng cao nhận thức về:
- Tình dục an toàn
- Phòng tránh mang thai ngoài ý muốn
- Bình đẳng giới
Ứng Dụng Chuyển Đổi Số Trong Quản Lý Dân Cư
Hải Phòng là địa phương tiên phong áp dụng nền tảng công nghệ thông tin vào công tác dân số như:
- Cập nhật dữ liệu dân cư theo thời gian thực
- Hệ thống hóa hồ sơ chăm sóc sức khỏe sinh sản điện tử
- Triển khai ứng dụng di động phục vụ tư vấn dân số, sinh sản
Thách Thức Và Cơ Hội Trong Giai Đoạn Mới
Già Hóa Dân Số Diễn Ra Nhanh
Dự báo đến năm 2030, tỷ lệ người cao tuổi của Hải Phòng sẽ chiếm trên 20% dân số. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về:
- Hệ thống chăm sóc sức khỏe người già
- Chính sách hỗ trợ thu nhập sau nghỉ hưu
- Tái cấu trúc hệ thống an sinh xã hội
Chênh Lệch Giới Tính Khi Sinh Vẫn Cao
Mặc dù đã có những cải thiện, nhưng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là một vấn đề nan giải. Cần tiếp tục:
- Tăng cường tuyên truyền bình đẳng giới
- Chống lựa chọn giới tính thai nhi
- Phối hợp chặt chẽ giữa ngành dân số và giáo dục
60 năm công tác dân số Hải Phòng là hành trình của tầm nhìn – nỗ lực – đổi mới, được chắt lọc qua bao thế hệ cán bộ và nhân dân thành phố. Đây không chỉ là câu chuyện về những con số, mà là một bản hùng ca thầm lặng về sự đồng hành vì một Hải Phòng phát triển bền vững, công bằng và bao trùm.
